Cách đây năm năm, khi xây dựng hải quan điện tử (HQĐT), lãnh đạo Cục Hải quan TP.HCM chủ trương chuyển dần quy trình làm thủ tục hải quan từ thủ công sang tự động hóa nhằm công khai, minh bạch thủ tục, hạn chế nhũng nhiễu, tiêu cực. Thực tế HQĐT dù có chuyển biến nhưng vẫn chưa đạt được mục tiêu như mong muốn.

Chiều 4-11, có mặt tại khu vực đội nghiệp vụ thông quan thuộc Chi cục HQĐT (74 Hai Bà Trưng, Q.1, TP.HCM), chúng tôi gặp một số doanh nghiệp (DN) đang ngồi đợi để nhận tờ khai thông quan. Anh V., một nhân viên làm dịch vụ giao nhận, cho biết hàng của anh đã thông quan cách đây hai ngày nhưng còn phải đợi cán bộ hải quan in lệnh thông quan từ hệ thống, đóng dấu thông quan. Do chưa có tờ khai thông quan nên không thể tiến hành các bước thủ tục tiếp theo để giải tỏa hàng hóa.

Chưa hấp dẫn doanh nghiệp

Ông P., một chủ DN nhập khẩu máy móc, cho biết trước đây DN ông có tham gia HQĐT, nhưng sau vài lần chạy tới chạy lui bổ sung hồ sơ rồi cũng phải cùng công chức hải quan xuống bãi (các cửa khẩu cảng) để kiểm hàng, rồi chầu chực in tờ khai, ký thông quan... Thấy không thuận lợi là bao nên ông quay trở lại làm thủ công (mở tờ khai tại chi cục hải quan các cửa khẩu để kiểm hóa thủ công).

Nhiều DN chuyên nhập các mặt hàng có điều kiện, hàng phải kiểm tra thường chọn hải quan cửa khẩu nơi hàng hóa đến để mở tờ khai hơn là chọn HQĐT.

Ông B., chủ DN nhập khẩu xe đã qua sử dụng, cho biết: “Hàng của tôi chủ yếu nằm luồng đỏ nên thường mở tờ khai tại cửa khẩu cho tiện vì đường nào cũng phải kiểm tra (thủ công). Nếu đăng ký tờ khai qua HQĐT phải mất thời gian đến Chi cục HQĐT liên hệ với công chức kiểm hóa rồi cùng xuống bãi kiểm hàng. Sau khi kiểm hóa xong lại phải chạy về Chi cục HQĐT chờ in tờ khai thông quan, đóng dấu... Từ công đoạn thủ công (kiểm hóa, kiểm soát...), DN chúng tôi cũng phải “biết điều” với cán bộ hải quan thì mới không bị hành hoặc ngâm lâu. Nói chung cũng nhiêu khê, mất nhiều thời gian lắm”.

Nhiều DN đăng ký HQĐT phàn nàn khi có thông báo hàng của họ thuộc loại phải kiểm tra (luồng đỏ) họ phải đến Chi cục HQĐT liên hệ công chức kiểm hóa để xem lại hồ sơ, hẹn ngày, giờ xuống bãi kiểm hóa. Nhiều DN chủ quan xuống bãi trước rồi liên lạc bằng điện thoại với công chức được phân công kiểm hóa nhưng không phải lúc nào cũng gặp. Rồi thời gian di chuyển từ Chi cục HQĐT đến các cảng thường rất xa nên không tránh khỏi cảnh chờ đợi.

Một số DN cho rằng đường truyền của hệ thống HQĐT chậm, thỉnh thoảng bị treo nên khó giao dịch. Nhiều DN (đặc biệt là DN nước ngoài) ngại tham gia HQĐT vì sợ lộ thông tin, dữ liệu về DN.

Còn thủ công

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đỗ Hữu Toàn, chi cục trưởng Chi cục HQĐT, cho biết hiện nay mới chỉ có 370 DN tham gia HQĐT.

Giải thích về con số khiêm tốn này, ông Toàn cho biết: “Một trong những lý do khiến nhiều DN còn ngại tham gia HQĐT là hệ thống đường truyền của các đơn vị cung cấp dịch vụ còn chậm, thỉnh thoảng xảy ra trục trặc. Trong khi đó, việc liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước chưa hoàn thiện nên DN phải lên xuống, chờ đợi thêm các công đoạn in tờ khai, chữ ký xác nhận thông quan trên tờ khai hải quan, đóng dấu... Hơn nữa, một số công đoạn vẫn phải kiểm tra thủ công. Cụ thể, đối với hàng hóa phải kiểm tra thì công chức kiểm hóa phải tiếp xúc trực tiếp với DN (kiểm hóa, ký tờ khai thông quan...)”.

Trả lời câu hỏi có không sự móc ngoặc giữa cán bộ, công chức hải quan với DN để chuyển lệnh hình thức từ luồng đỏ (kiểm tra xác suất hàng hóa từ 5-10% và 100%) sang luồng vàng (kiểm tra thuế) hoặc xanh (miễn kiểm tra), ông Toàn khẳng định: “Việc phân luồng để đưa ra lệnh hình thức do các tiêu chí quản lý rủi ro giám sát. Do đó cán bộ, công chức hải quan không thể đưa ra lệnh hình thức một cách cảm tính, chủ quan được. Hơn nữa hệ thống HQĐT chỉ cho phép nâng mức độ lệnh hình thức từ thấp đến cao theo thứ tự từ luồng xanh, vàng và đỏ chứ không thể can thiệp từ cao xuống thấp được”.

Theo ông Toàn, để hạn chế tiêu cực, ngoài việc áp dụng tự động hóa thủ tục cần phải hoàn thiện mô hình quản lý rủi ro, hoàn thiện thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Về con người, mỗi cán bộ, công chức phải thường xuyên ý thức được trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp của mình để không “nhúng chàm”.

Theo TTO